بخش سوم: رفتار کاربران تحت فشار؛ مرزها، VPN‌ها و بازار سیاه

جهانی شدن مسئله: مردم به مرزها می‌رفتند

به‌گزارش زومیت، هنگامی که اینترنت ایران به‌طور کامل قطع شد، کاربران به سراغ راهکارهای فیزیکی رفتند. بررسی‌های میدانی زومیت نشان داد:

• مردم به مرزهای ایران و عراق می‌رفتند تا با سیم‌کارت‌های عراقی به اینترنت وصل شوند

• در شهرهایی مثل بانه و مریوان، راننده‌های تاکسی به‌طور روزمره مسافران را تا خط مرز می‌بردند

• گروه‌های ۲۰۰ نفری نزدیک مرزها برای دریافت سیگنال رومینگ جمع می‌شدند

قیمت‌های وحشتناک برای اینترنت موقت

به‌گزارش زومیت، قیمت‌های بازار سیاه برای اینترنت:

یکی از کاربران به زومیت گفته:

"لب مرز شرقی کشور آمدم و سیمکارت افغانستانی انداختم. لب مرز ترکمنستان آمدم... رفتم رمز مهران و آنجا با یک سیمکارت عراقی به اینترنت وصل شدم"

استارلینک و دیتاسنترهای داخلی

طبق بیان کارشناسان برای زومیت:

• برخی از کانفیگ‌های فروشی از دیتاسنترهای داخلی تامین شده‌اند (نه استارلینک)

• برخی دیگر از استارلینک استفاده می‌کنند، لیکن به‌خاطر ریسک بالا، صاحبان این سرویس محتاط عمل می‌کنند

بازار اسکم و فریب

مشکل بزرگ‌تر، افزایش اسکم و خالی‌فروشی بود. شهابالدین حسینی، کارشناس شبکه، به زومیت گفته:

"به خاطر شرایط امروز ویپیان فروشها دیگر اکانت تست نمیدهند به همین خاطر هم موارد متعددی پیش میآید که بعد از تبلیغات، فرد را فریب دادهاند"

بخش چهارم: فیلترشکن‌ها چطور کار می‌کنند؟ (هنوز)

کوچه‌های باریک اینترنت

به‌گزارش زومیت، هنگام قطع، اینترنت مثل شهری بود که بزرگراه‌هایش بسته باشند، اما کوچه‌های باریکی باز مانند:

• همه مسیرها یکسان بسته نشدند

• DNS (۱.۱.۱.۱) هنوز زنده بود

• برخی سرورهای دیتاسنتر اینترنت داشتند

• برخی دامنه‌های ایرانی از خارج نیز در دسترس بودند

علت ماندن برخی VPN‌ها:

به‌گزارش زومیت:

1. ترافیک محدود و ناپایدار: برخی مسیرها بسته‌اند، اما با سرعت بسیار کم

2. مسیرهای کم‌ریسک: سیستم فیلترینگ برخی مسیرهایی را که "عادی" به نظر می‌رسند نادیده می‌گرفت

3. VPN‌های جدید: برخلاف VPN‌های قدیمی، VPN‌های جدید ترافیک معمولی HTTPS شبیه‌سازی می‌کنند

تکمیل نوری:

"این ابزارها تلاش میکنند ترافیق را کاملا شبیه یک اتصال HTTPS معمولی نشان دهند؛ همان چیزی که هر روز میلیونها بار در شبکه اتفاق میافتد"

تنفس مصنوعی اینترنت

اما اینها دائمی نیست. به‌گزارش زومیت:

"نکته مهم این است که این روشها پایدار نیستند و این یک راهحل دائمی نیست. اگر هم فیلترشکنی وصل شود پهنای باند بسیار پایین است و اتصالها بگیر و نگیر دارند"

بخش پنجم: چرا باید نگران باشیم؟ سناریوی آینده

سناریوی وایتلیست دائمی

کارشناسان اینترنت برای زومیت پیش‌بینی کردند:

"محتملترین سناریو حرکت بهسمت تثبیت یک اینترنت نیمهفعال و مبتنی بر وایتلیست است؛ وضعیتی که در آن دسترسی کاربران عادی به وبسایتها و سرویسهای مشخصشده ادامه دارد، اما ارتباطات زیرساختی، دیتاسنتری و هر گونه تلاش برای ایجاد تونل یا اتصال غیرمستقیم به اینترنت آزاد بهتدریج پرهزینهتر و ناپایدارتر میشود"

فرسایش رفتاری، نه قطع ناگهانی

فیلترینگ نه‌تنها با قطع فیزیکی اعمال می‌شود، بلکه با فرسایش تدریجی:

• افت کیفیت: اینترنت کند و تاخیردار می‌شود

• ناپایداری: هر لحظه ممکن است قطع شود

• تأخیر هدفمند: مدتی سایت باز است، بعد بسته می‌شود

• نتیجه: کاربران اختیاری به مسیرهای تعریف‌شده می‌روند

بازی موش و گربه

اما کاربران، دائماً راهکارهای جدید پیدا می‌کنند:

"با وجود تشدید کنترلها و سختگیریهایی بر شبکه ملی اطلاعات، وضعیت اینترنت در ایران وارد فاز تازهای از یک «بازی موش و گربه» شده است؛ جایی که هر دیوار جدید فیلترینگ با راهی پیچیدهتر برای دور زدن آن پاسخ داده میشود"